Dubrovnik'te sokak aralarında, eski şehirde dolaşıyorum, savaş müzesine giriyorum.
Yirmi yıl öncesi, 1995'in ağustos ayı...
O savaş manzaraları, yaşadığım duygu fırtınaları gözümün önünden bir film şeridi gibi geçip gidiyor.
Mostar...
Saraybosna...
Bihaç...
Travnik...
Zenitza...
Zagrep...
Split...
Dubrovnik...
Hızla akıp gitmiş zamanın peşinden nafile bir sürüklenme hali belki de...
Dubrovnik'te savaş müzesindeki fotoğraflara bakarken 14 yaşındaki Zlata'nın çığlığını duyuyorum...
O sıcak yaz günlerinde rahmetli Ahmet Vardar, Cengiz Çandar, Bengüç Özerdem, Ahmet Utlu'dan oluşan 'dev Sabah ekibi' olarak gitmiştik savaşı yerinde izlemeye...
Müzedeki savaş fotoğraflarına bakarken bir çığlık duyuyorum.
Zlata'nın çığlığı bu.
Saraybosnalı 14 yaşındaki kızın sesi kulağımda çınlıyor.
Sırplar
Hırvatlar
Müslümanlar...
Hepsi insan, hepsi aynı..
Ben hiçbir zaman Sırp, Hırvat, Müslüman nedir diye düşünmedim.
İyiler arasında Sırplar, Müslümanlar, Hırvatlar da var, kötülerin arasında da...
Biz küçükler savaş çıkarmazdık.
Ama politika büyüklerin işi... Biz küçükler acı çekiyoruz, aç kalıyoruz.
Çiçeğe, güneşe artık sevinemiyoruz.
Çocukluğumuzu yaşayamıyoruz.
O yüzden ağlıyoruz.
10 Ağustos 1995 Bihaç'a ilk giren gazeteci ekibi Soldan sağa: Bengüç Özerdem, Cengiz Çandar, Hasan Cemal, Ahmet Utlu ve Ahmet VardarMilliyetçilik illeti insanoğlunun baş belası bir virüs Karşı tarafı yok saymakla başka köklerden gelen halklar, dinler, farklılıklar yok olmuyor ki!
Avrupa'nın göbeğinde savaş rüzgârları esiyordu, savaş yaşanıyordu 1995'in Ağustos ayında
Mostar'ı hiç unutamıyorum.
Hırvat topçusu o güzelim köprüyü yıkmıştı.
Hani yürekler acısı derler ya.
Mostar öyleydi.
İnsanı isyan ettiren barbarlık
Vicdansızlık
Nereye baksan, başını çevirsen, yıkıntılar, yangın yerleri
Müslüman Boşnaklar etnik temizliğin hedefi haline getirilmişti.
Milliyetçilik illetiydi bu.
İnsanoğlunun baş belası bir virüs
Yirmi yıl önce bu topraklarda dolaşırken, milliyetçiliğin nasıl bir bela olduğunu gözlerimle görmüş, kulaklarımla duymuş, yüreğimle hissetmeye çalışmıştım.
Hep aynı şey
Karşı tarafı yok saymakla tarih yok olmuyor ki!
Yok saymakla başka başka köklerden gelen halklar, uluslar yok olmuyor ki!
İnançlar, dinler, mezhepler yok olmuyor ki!
Farklılıklar yok olmuyor ki!
Herkesi kendine benzetemiyorsun ki!
İmkânsız bu.
Düşünüyorum yine.
İnsanoğlu, farklılıklardan korkmamayı acaba ne zaman öğrenecek?
Birbirini yok sayarak, birbirini tüketmeye çalışarak bir yere varılamayacağını, bununla sadece acı üstüne acı çekileceğini acaba ne zaman öğrenecek insanlık?
Mostar'da, Saraybosna'da yaşadığım dehşet -ve Zlata'nın çığlığı- bende bir kez daha bu düşünceleri çağrıştırmıştı.
Hayatın gerçekleri varsa, bizim de hayallerimiz var. Barış hayalleri Bu hayallerimizi gerçekleştireceğiz, çünkü seni başkan yapmayacağız
Savaş ve barış
İnsanların kendi elleriyle hayatı nasıl cehenneme çevirdiklerine nedense hep şaşarım.
Ama her şeye rağmen yine de iyimserim.
İnsanoğlu eninde sonunda en büyük benim demeden
Biz ve onlar ayrımı yapmadan
Yan yana, bir arada
Ve farklılıkları tanıyarak
Öteki, yabancı ve düşman kavramlarını da reddederek
Barış içinde yaşamayı öğrenecek.
Mostar'ın yıkıntıları arasında dolaşırken, Bihaç'ta havan topuyla bir bacağını kaybeden gençle sohbet ederken (o havan mermisini bana hediye etmişti, çalışma odamda hala durur) Saraybosna'nın uğradığı kültürel temizliğe adım başı tanık olurken duygu fırtınalarına tutulmuştum.
Milliyetçiliğe, şovenliğe, fanatizme lanet okumuştum.
Mostar Köprüsü'ne giden yolda, bir tahta parçasının üstüne yazmışlardı:
Büyük taş meydanın köşesinde iki genç neşeyle çalıp söylüyordu. Aralarına girdim. (Fotoğraf: Ayşe Sözeri Cemal)
Dubrovnik'teki savaş müzesinden... "Unutma!"
Unutma ve ders çıkar savaşlardan
Eski şehirdeki savaş müzesinden çıkarken kulağıma gitar sesleri geldi.
Büyük taş meydanın köşesinde iki genç neşeyle çalıp söylüyordu.
Aralarına girdim, Ayşe çekti fotoğrafı, barışın fotoğrafını
Onlar artık kurtuldu yaşamak için acı çekmekten
Peki ama biz ne zaman kurtulacağız?..
Barış, bizim yaşadığımız toprakların kapısını ne zaman çalacak?..
Suriye'ye, Irak'a, Kobanê'ye, Suruç'a, Cizre'ye, Silvan'a ne zaman gelecek barış ve huzur?..
Hayır, savaş değil bizim topraklarımızın alın yazısı da!
Ayrıca, Pablo Neruda'nın dediği gibi, hayatın gerçekleri varsa, bizim de hayallerimiz var.
Barış hayalleri
Bu hayallerimizi gerçekleştireceğiz, çünkü seni başkan yapmayacağız.
