Son Dakika
DOĞUBAYAZIT HALKI HDP AĞRI MİLLETVEKİLİ ADAYLARINI BAĞRINA BASTI 1'İNCİ MEKANİZE PİYADE TUGAY KOMUTANLIĞI SOSYAL SORUMLULUK PROJESİNE REKTÖR ALMA’DAN DESTEK Kamyonet sürücüsünün yılanla mücadelesi Hakkari’deki Kayme Sarayı restore edildi Başkale'deki travertenler güzelliği ile göz kamaştırıyor Özel kompozit konteynerlerle köylere kadar doğal gaz götürülecek Van’ın Gevaş ilçesinde keklik avcılarına ceza Van’da ‘Babalar Günü’ etkinliği 5 Nesil Bayramlaşma
Doğubayazıt  Halkın Sesi - Güncel Doğubayazıt Haberleri
 
 
 
ARAŞTIRMACI-YAZAR CEVDET BAYCAN IV.ULUSLAR ARASI AĞRI DAĞI VE NUH’UN GEMİSİ SEMPOZYUMUNA SUNDUĞU “EHMEDÊ XANΒNİN MÜRÜVVETSİZ EVLİLİĞİ” BİLDİRİSİTÜM METNİ
 

ARAŞTIRMACI-YAZAR CEVDET BAYCAN IV.ULUSLAR ARASI AĞRI DAĞI VE NUH’UN GEMİSİ SEMPOZYUMUNA SUNDUĞU “EHMEDÊ XANΒNİN MÜRÜVVETSİZ EVLİLİĞİ” BİLDİRİSİTÜM METNİ

ARAŞTIRMACI-YAZAR CEVDET BAYCAN IV.ULUSLAR ARASI AĞRI DAĞI VE NUH’UN GEMİSİ SEMPOZYUMUNA SUNDUĞU “EHMEDÊ XANΒNİN MÜRÜVVETSİZ EVLİLİĞİ” BİLDİRİSİ TÜM METNİ

27 Kasım 2017 Pazartesi 09:10
Yazdır
baskı

EHMEDÊ XANΒNİN MÜRÜVVETSİZ EVLİLİĞİ

Cevdet BAYCAN

Araştırmacı-Yazar

Günümüze kadar Ünlü filozof EhmedêXanî’nin evlilik konusu açıklığa kavuşmamıştı… ta ki üstat H.Mem ezberleri bozarak Xanî’nin mürüvvetsiz bir evlilik yaptığını belgelerle ortaya çıkarmasana kadar…

Xanîevlendi.Felek ona acımasızca davrandı.Kavuşmanın baharında vefasız devrandı.Kendi ifadesiyle dediği ”mürüvvetsiz bir olayın” acızadesi.Bu olay aniden olmuştur.Eşi ya çocuk doğururken,ya ani kalp durması,ya attan düşmesi yada başka bir sebepten…. Kadersizlik mağduru Baba’mızın derin elemine ortak olalım…

Xani her sağlıklı insan gibi bir yaş zamanında evliliği arzuladı.Teklik vasfını yaradan’a bırakarak iki olmayı arzuladı.Meşru zeminde karşılıklı kabul eşitliğinde,adalet ölçeğinde,evlilik temelinin ”nişan” iznini almıştır.Onun tüm yazdıklarında gördüğüm en önemli seçim dişi unsur,kendisi de erkekerk  olan erkek erkten daha öncelikli tercihidir.Onun ümitli seslenişini hep beraber okuyalım.,irdeleyelim.

Xanî üç bucuk asır önce kürt halkının kültür, adet, örf geleneklerin ifadesinde, o’nun sosyoloji gerçeklerini çok iyi özümseyip, yaşadığını görüyoruz. Kürt folklorunu çok iyi biliyor. Doğru bulmadığı sosyal yapının siyaset ve kültür yapısını bilim kimliğinde çareler arayıp, yenilerle değiştirmek istemektedir.

Bahse konu nişan ve sonrası buluşma sahne ve senaryosu öncesi, tarafların birbirini görüp tanımaları. Ve isteklerinin her iki tarafça onaylanması gerekir. Sonra ailelerin onayına başvurmaları doğru olanıdır. DiloRabe!(Uyan Gönül) şiirinde bazı ipuçlarını görmek mümkündür.

 

UYAN GÖNÜL

……………………….

Gülistan kızıl gül, çimenler mor sümbül

Nisan mevsimi ahengiyle şakıyor bin bülbül

……………………………………

Gönül sade bir ahuya taptı; güzel tatlı ve bey kızı,

Zincirlerimden boşalttı gizli davetine, sanki saray hırsızı

 

……………………………………………………..-

Xanî şahitliğinde tanışmanın mevsimi Nisan ayında yapılan nişanlanma süreci ile başlar. Gönül verdiği Ahu; Güzel, tatlı bey kızıdır.Bilindiği gibi o saray katibi görevindedir.Gelin adayıMihemedPırbela Bey’in aile ocağından olması ifadesidir.İlk buluşma teklifi gelin adayından gelmektedir.Bu öncelik genç Xanî’de çokça mutluluk yaratmıştır.YazdığıMem û Zin eserinde Siti . veZin’inTacdin ile Mem’i seçişlerinde öncelik genç nazeninlerindir. Hatta gerdek gecesi âdetinde de öncelik Tacdin değil Siti’nindir.

Gelinin Bey kızı tarifi:”esmera  mindilberaminlite yuz bin selam” ifadesinden anlaşılmaktadır.”Yüz bin selam”ı(sedhezarsılav),Türkçe yazıp söylemesi nişanlısının da Osmanlıcayı anladığı telmihlemektedir. Osmanlıcayı ancak Bazid Beyliği’nin yakın aile kız ve erkek çocuklarınca bilinir.

Tanışma zamanı ve nişanlanma zaman aralığı şiirlerin içeriğinden anlaşılmalıdır.Önce nişana giden yol denilmiştir.Diğer deyişte işte  geldi bahar diyor.

Evet nisannewroz’dan hemen sonra baharın başlangıcıdır. Bahar ümitle gelecektir. Baharla birlikte kızıl güller, mor sümbüller açacaktır. Çimenlerin huzurlu yeşil cennetinde bülbüller şakıyacak. Xanî ve ahu’su da cennete sevdalanacaklardır. Onlar da cıvıldaşıp yuva kurmanın sevdasına düşeceklerdir. Böyle bir evlenme akti, onlara öbür boyuttaki cennet mekânında birlikte olmayı da müjdeleyecektir

Babamızın“Esmerim Dilberim” şiirinde derin elemi devam ediyor.

ESMERİM DİLBERİM

……………………………………..

Güller, çiçekler ve laleler senin renginden dolayı diridirler

Sümbül, reyhan, kızıl gül ise kokunla güzeldirler

Sarhoşuz kokulardan, misk ve amberin ta kendisidir

Esmerim, dilberim, sana olsun yüz bin selam

…………………………

Bu zaman diliminde toprak ananın aşk ödülü kırmızı güldür. Bizimde Baba’nın doğumuna ve nişanına hediyemiz 360 adet kırmızı güller olsun.

 

Nişanlı baba cuma gecesi esmerini görmeye gidiyor. Hiç bir kısıtlama yapmadan duygularını, ümitlerini söylüyor, yazıyor. O zamanı seçerken çok bilinçlidir. Cuma gecesi perşembeyi, cumaya bağlayan gecedir. Bu zaman dilimleri Müslüman Kürtlerde tatil zamanıdır. Xanî bürokrat olduğu için ertesi gün tatilde olacaktır. O zaman diliminde isteklerin, ümitlerin kabul görme inancıda vardır. Camilerde kılınan  dua ve ricaların içeriğinde yaşadığımız mekânda ve öbür dünyada dünya da mutlu olmak,iyiliklerle buluşma isteği vardır.Bu noktada bile zaman cuma gecesi,mekânBazid,insanXanî ve dilbere çok uyumludur.

İslam kabulünde öbür boyutta cennet eğer nasibimizse, aşkımız olan eşimizle gitmeyi ümit ve arzu ederiz. Onun işçin genç İslam bilgini Xanî”Bêhebîbaxwe me nevêqetduxûla cennete”(asla istemeyiz cennete gitmeyi sevdiğimiz olmadan)diyor.

Bu nişan devranı, Baba’nın mutluluk aşkının hürlük sahnesindedir. Onun bu ifadelerinde ne dudaklar, ne tenlerin doyumlu yaklaşımları yoktur. Ayrıca Kürt kültüründe nişanlı sevgilileri sevişme sahnelerini sergilemezler. Çünkü kızın iffetine, baba evinin namus kültürüne tecavüz sayılır. Evlendikten sonra erkeğin ifadeleri pek yadırganmaz.

Xanîevlendi.Felek ona acımasızca davrandı.Kavuşmanın baharında vefasız devrandı.Kendi ifadesiyle dediği ”mürüvvetsiz bir olayın” acızadesi.Bu olay aniden olmuştur.Eşi ya çocuk doğururken,ya ani kalp durması,ya attan düşmesi yada başka bir sebepten…. Kadersizlikle Baba’mızın derin elemine ortak olalım onun feryadını dinleyelim. Aynı şekilde tekrarlayalım.

Babının feryadı”YANLIZIM” şiirin de devam ediyor.

YANLIZIM

…………………..

İçmem Kevser suyunu onun dudaklarından sonra

İstemem, dünya yarısını o gümüş göğüslüden sonra

 

Şayet mahşerde görmeyeceğimi bilsem dilberi

Cenneti ne yapayım başına yağdırayım külleri

 

………………………

Heyhat! Gündüzüm de gece oldu.Tarumar oldu evim,ocağım o ay yüzlüden sonra.karanlıkta yalnızım.Onun dudaklarından sonra Kevser suyunu bile içmem.O gümüş göğüslüden sonra dünya yarsını verseler bile istemem.Başımı koyduğum o mor sümbül,menekşeli ak tepelere dünya yarısı bedeldir demek vicdana sığar mı?

Şayet mahşerde dilberi görmeyeceksem cenneti ne yapayım. Başına yağdırayım külleri! Esmerim dilberimle, aşk tapusunu yapmıştık. Onunla bu vefasız dünyada beraberce kısa ömrümüzde yürüyecektik. O olmayınca cennete yalnız gitsem ben cenneti ne yapacağım. Gideceksem beraber gidelim. Başka dilber asla istemem. Bir daha buluşmaksa onunla olsun. Evlenmek benim için öbür boyutta ancak olur. Bu acılı serzenişte aynı zamanda Yaradan’a esmeriyle dileğini de sunmaktadır.

Ey dostlarım! Bu mekândan hicret anımda sakın unutmayan. Tekrarladığım” Şayet mahşerde dilberi görmeyeceksem cenneti ne yapayım. Başına yağdırayım külleri.”Bu iki dize dilekçe yazımda bulunsun. Yüce Yaradan’ın huzuruna çıktığımda elimde bir belge olsun. Allah’a kavuşma zamanın da halim dilimde bu şekilde nağmelensin. Eğer Yüce irade isterse mahşerde buluşursam, siyah gözlü esmerimle o da halimi bilsin. Aşkının beni dinden,imandan ettiğine o da şahit olsun.

Büyük baba aşkın mürüvvetiyle mutlu olma ümidi çok kısa sürdü.

 

Tanışıp, nişanlanıp evlendiği eşinin mürüvvetsiz bir olayla son bulması feryadının, figanının sebebidir.

Acaba nişanlı, sevgili ortamlarında böyle  şansız bir kaderle karşılaşmadı mı? Evli olduklarının kesin belgeleri nelerdir.

 

Xanî’ni  din kimliğini  göz önüne almalıyız. Kürt sosyal kültürünün, örf ve ananelerini unutmamalıyız.O genç yaşta bir İslam alimidir.İslam’da mahşer günü ancak evli çiftler buluşabilir.Diyor ki mahşer günü onunla bulaşmayacaksam,cennet bana haram olsun.Yani onlar evli değilse,Xanî’ni,n isteği dine aykırı değil mi?Yoksa baba dinden bîhaber miydi?

 

Düşünüldüğünde MemûZin,onlar destanını yazarken bu olguyu unutmuyor.
Memölüyor,Zeydin bey Zin’i,ölenMem’enikahlıyor.Zinde bir  iki gün sonra ölünce onları bir “sanduka”da toprak ananın kucağına terk edebiliyor.

 

Xanîağıtında;eşinindudağından,kevser benzeri suyundan,onun bembeyaz  gögsünden,siyahgözlerinden,burmalı zülüflerinden, özlemle bahsediyor.Onlarla yakın temasını edeple yazıyor.Daha önce yazdığım gibi,Kürt örfüne  gör ancak evlendikten sonraki meşru ifadelerdir bunlar.
Elemli Xanî,bu olayın  evini,ocağını darmadağın ettiğini söylüyor,yazıyor.Evli olmamış olsaydı böyle yazar mıydı? “Ey ocağı yıkık! O ilah’ın kazasıdır kabul et” dermiydi?

 

Mem  û Zin’de  Tacdin’in ile Sit’in gerdek gecesini o kadar ayrıntılı yazabilir miydi? O evliliğin örfünün seremonisinin tatbikatını bilendir.
“EhmedêXanî âşıkların piridir.”sözü bence abartılı değildir. Aşkın bedenli ahusunu kaybettikten sonra tek bedenli aşka dönüştü. Hayatın zaman boyutunda ondan hiç ayrılmadı. Anne sevgi ve şefkatiyle halkına sarıldı.O kürdün hem annesi,hem de babası oldu.O aşkla geri kalmış veya bıraktırılmış evladının eğitimiyle uğraştı.

 

Cehalet karanlığına alıştırılmış yarasalar gibi çıplak,zavallı dünya yaşamında uzaklaştırılmış haldeyiz.Hepimiz bir anneden doğmayız.Müslüman olarak son veda töreninde anamızın ismiyle tanıtılıyoruz. Ona binlerce selam olsun.

En büyük olan filozofumuz Xanî analarımıza olması gereken vefayı, bağlılığı en güzel şekilde ifade etmiştir. Eğer cennet nasipse onunla olsun diyor. Bu şekilde tarihsel bir yanlış örfe de ”toprak başına” diyor. Çünkü veren daima analardır. Çünkü ağlayan, feryat eden daima fedakâr kahraman olur.
Çünkü onun kalbi altındandır. Pas tutmaz. Acısını, elemini sedef kalpli yüreğinde kilitli tutar. Başka anaların elemini, öç alma bedeline araç yapmaz. Onlara saygı ve hürmet insan olmamızın ana koşuludur.

 

Bazıd kadınları kadirşinastır. Yılın birçok günlerinde çocuklarının elinde tutarak Xanî babalarını ziyaret ederler. Sakinleşip, berraklaşıp, dua edip yuvalarına dönerler.

 

EhmedêXanî’nin aşk kimliğinin izleri düşünce, bilim kimliğinde acaba etkin olmuş mudur? Kısacevabım,lşüphesizderim.Bilimselsosyo-politik tezi olan ”demokratik hukuk devleti” tezinin senaryosunun  her sahnesinde bu izi görebiliriz. Olgunlaşan bu safhaya gelinceye kadar bence yine etkin tesiri vardır.

 

Onun hayatında en ümit var olduğu MirzaMıhemmed’e yani MihemmedPırbela Bey’e bu kadar tutkunluğunun bir sebebi de aşkı, eşinin beye akraba olması düşünebilinir. Mem û Zin senaryosunun duygu ve aşk bölümlerin de bu tesir görülmektedir.

 

Sonuçta Xanî’nin eşi bir bedendir.Her beden fanidir.Fakat aşk ölmez zamanlıdır.MirzaMıhemmedler birey bedenli olup ölümlüdürler. Memzalar ise sürekli  zamanlıdırlar.

KAYNAK H.MEM- XANÎ VE MEMZALARI

Anahtar Kelimeler: DOĞUBAYAZIT HABERLERİ/ARAŞTIRMACI-YAZAR CEVDET BAYCAN IV.ULUSLAR ARASI AĞRI DAĞI VE NUH’UN GEMİSİ SEMPOZYUMUNA SUNDUĞU “EHMEDÊ XANΒNİN MÜRÜVVETSİZ EVLİLİĞİ” BİLDİRİSİ TÜMÜ METNİ
Bu haber toplam 1632 defa okunmuştur
Haber Yorumları
Yorum Ekle
Bu habere henüz yorum yapılmamıştır, ilk yorum yapan siz olun.
 Diğer Haberler
Ehmedê Xanî kültür derneği Ramazan Bayramı mesajı
Ağrı´nın Yüz Akı Arkoz Çimentonun Açılışı Başbakan Yıldırım Tarafından Yapıldı
CELAL DİKMEN VEFAT ETTİ
Yaralı Ebabil kuşu tedavi altına alındı
DOĞUBAYAZIT/HAFTANIN NOSTALJİSİ
Yeni Hükümet Konağının Temeli Bu Yıl Atılıyor
Ağrı Milli Eğitim Müdürü Yakup TURAN'ın katılımıyla TUBİTAK Bilim Fuarı açıldı
EHMEDÊ XANÎ DİYOR Kİ;
EHMEDÊ XANÎ DİYORKİ;
PEYGAMBER HZ.MUSA,FİLOZOF PLATON VE FİLOZOF EHMEDÊ XANÎ
Hz.Musa,Platon ve Ehmedê Xanî’nin Ortak Değerleri
DOĞUBAYAZIT XANÎ-DER BAŞKAN V.ÖMER ATASOY'UN "10 OCAK ÇALIŞAN GAZETECİLER GÜNÜ" MESAJI
XANÎ DİYOR Kİ,BEN KİMİM?...
DOĞUBAYAZIT XANÎ-DER'İN MEVLİD KANDİLİ MESAJI
Sancaktepe Belediyesi ve Ağsender'den Ehmedi Xani Paneli
BUNUN SORUMLUSU KİM?...
ARAŞTIRMACI-YAZAR CEVDET BAYCAN IV.ULUSLAR ARASI AĞRI DAĞI VE NUH’UN GEMİSİ SEMPOZYUMUNA SUNDUĞU “EHMEDÊ XANΒNİN MÜRÜVVETSİZ EVLİLİĞİ” BİLDİRİSİ
İstanbul Ehmedi Xani Ağrı Doğubayazıt Derneği Halise Yemeği
GAZETECİ-YAZAR CEVDET BAYCAN IV. ULUSLARARASI AĞRI DAĞI VE NUH’UN GEMİSİ SEMPOZYUMUNA DAVET EDİLDİ
XANİLOG ŞERAFETTİN ERYILMAZ DOĞUBAYAZIT’TA
 
MEZNZİLE
Yazarlar
Namaz Vakitleri
İmsak
03:30
Güneş
05:18
Öğlen
12:22
İkindi
16:07
Akşam
19:05
Yatsı
20:38
Çok Okunanlar
Finans
İMKB 100
73.798
USD ALIŞ
2.8950
USD SATIŞ
2.9200
EURO ALIŞ
3.2830
EURO SATIŞ
3.3130
POUND ALIŞ
4.5330
POUND SATIŞ
4.6180
ALTIN ALIŞ
105.8100
ALTIN SATIŞ
108.0000
Çok Yorumlananlar
Hava Durumu
Havadurumu
Anket
Doğubayazıt Turizmi Nasıl Görüyorsunuz?
İyi
Çok İyi
Kötü
Sayısal Loto
15.08.2015
Tarihli Çekiliş Sonucu
01 - 04 - 10 - 15 - 16 - 20
Şans Topu
19.08.2015
Tarihli Çekiliş Sonucu
03 - 10 - 15 - 18 - 33 - 13
On Numara
17.08.2015
Tarihli Çekiliş Sonucu
07 - 14 - 16 - 17 - 19 - 24 - 28 - 29 - 31 - 36 - 43 - 49 - 54 - 55 - 56 - 57 - 58 - 60 - 62 - 69 - 72 - 76
Süper Loto
20.08.2015
Tarihli Çekiliş Sonucu
05 - 22 - 35 - 38 - 47 - 53
Hakkımızda | Künye | Reklam | İletişim | RSS
Bu sitede yayınlanan tüm materyalin her hakkı saklıdır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz.
Yazılım: Haber Sitesi Kur