Son Dakika
DOĞUBAYZIT’TA EKONOMİ YOK DİLENCİ ÇOK AĞRI İŞ-KUR EVDE ÇOCUK BAKAN KADINLARA DESTEK TUTAK’TA MUHTARLAR GÜNÜ KUTLANDI Ağrı’da 19 Ekim Muhtarlar Günü Kutlandı AĞRI ÇİMENTO FABRİKASI SIKIŞTIRILMIŞ BETON YOL (SSB) YAPIMINA BAŞLADI İLKOKUL TARAFINDAN KERMES DÜZENLENDİ Çocuklar için Gezen Sinema Doğubayazıt'ta İŞKUR'dan istihdamı arttırma çalışmaları Van’da glutensiz ekmek satışı Van'da enflasyonla mücadele toplantısı
Doğubayazıt  Halkın Sesi - Güncel Doğubayazıt Haberleri
 
 
 
XANİNİN FİZİKİ YAPISI ÜZERİNE BİRKAÇ SÖZ
 

XANİNİN FİZİKİ YAPISI ÜZERİNE BİRKAÇ SÖZ

Son günlerde Ehmedê Xanî’nn fiziki yapısı büyük çapta tartışma yapılmaktadır.Hangi resmi doğru hangisi yanlış,noktasında tartışmalar var.Xanî fiziki yapısını Mem û zin eserinin 45. Bölümünde açıklıyor.Ayrıca üstat Xalilog Şarafettin Eryılmaz Xanî’nin fiziki yapısı üzerine bilimsel açıklamalarda bulunmuştu

13 Temmuz 2017 Perşembe 10:00
Yazdır
baskı

 

Xanî’nin asıl resmi Büyük dedem Mele Mehmûdê Beyazîdî’nin Xanî’yi tariflediği çehresinin Alexsandır J.Daba tarafından  Rusya’da çizilen kurgu resimdir.Bu kurgu resim ressam Qulîxanê Memed tarafından resm edilmiştir.C.B

 

XANİNİN FİZİKİ YAPISI ÜZERİNE BİRKAÇ SÖZ

 

Kürt halkının aydınlanmasının öncüsü tereddütsüz Filozof Xanidir.Fikir,tasarım ve pratik tezleri ;günümüzün sosyal-siyasal gerçekleriyle çakışmaktadır.O’nun düşünce yapısının temeli Eliyê Herîrî,Fepiyê Teyran ve Mele Ehmedê Cizirî’dir.Düşünce tekniği antik Yunan ve akılcı İslam düşünürleridir.Sanatsal uyumu,Mani Peygamberden başlar.Gencevi Nizamiyle olgunlaşır.

 

Filozof Xaninin keşfi 17.asır Kürt halkının yararlanma,kullanma evrim zamanına denklik sağlayamazdı.Bölgenin siyasal otoretelerinin de ölüm fermanı gibiydi.Onun için anlaşılmadı.Onun için üsütü kalın yeşil bir perde ile örtüldü.Kürd’e ve islam coğrafyasına yazık oldu.O bir dahiydi.Onun üstündeki kalın örtü günbegün üstünden atıldı.Onun telmihlediği üç asır sonraki Kürt kuşakları elbirliğiyle O’ndan özür diler gibi çalışıyorlar.Kimi O’nun din kimliğini,kimi sanat,kimi düşünce tasarım,kimi aşk kimliğini işliyor.Sıra onun fiziki yani bedensel izahına gelmiştir.Bu durum çok çok önemli ve Filozof Babamıza bedensel şekil biçmenin de memnuniyet verici olduğunu düşünüyorum.Bunu özne yapıp düşüncelerimize dayılı kabulde birlik sağlamalıyız.Herkesin kabulüne saygıyı,tabii ki ölçü biliriz.Aslında daha önce kabulümüz”Filozof Xani’nin Tasarımı” adlı kitabımızın kapağında resmedilmiştir.

 

Xani’nin döneminde  fotoğraf makinesi yoktur.Ancak Batı aleminde resim sanatkarlarının çizimi ve padişahların minyatür resimleri vardır.Resim yapmanın İslam aleminin din ulemasınca sakıncalı olduğu bilinmektedir.Çizilen Xani’nin resimleri o ressamın algılamasıdır.Hepsi de yakın zamanda çizilmiştir.Yeniden çizmek bence lüzumsuzdur.Çizilen resimlerin arasından en anlamlısını,estetik güzellikle olanını ve Xani’nin kimliğine yakışanı seçmeliyiz.İlk defa bu konuyu kamu önüne çıkaran değerli Mûrad Ciwan kardeşimize binlerce selam olsun.

 

Daha önce seçtiğimiz resim örneği,çok güzel bir seçim ki Murad Ciwan kardeşinin seçtiğiyle aynıdır.Ben ve Xani öğrencileri kardeşlerimiz aşağıdaki düşünceleri ölçü alarak tercihimizi yapmıştık.Mevcut resimlerin hiç birinin çizimini bizler yapmadık.Sadece seçim jürisi gibi davrandık.

 

Seçimin kaynağı düşünceler:

 

1-Yüce Xani’nin doğum yılı 1651’dir.Vefatı 1705-6-7 yıllarından biridir.Yani büyük düşünür maksimum(1707-1651) 56 yaşında mekan değiştirmiştir.O halde çok yaşlı bir ömrü yoktur.Bazı kardeşlerimizin tercihiyle seçilen Özbek tekkesi şeyhi benzeri beyaz sakal ve geniş çehre ,pek onun yaş gerçeğiyle bağdaşmaz.

 

2-Xani’nin ailesi,büyük dedesi Rüstem zamanında,1592-94 yıllarında Beyazit’in Dîza Sor bldesine Hakkari’den göç etmiştir.Ehmed 4.kuşak Beyazit’lı da olsa Hakkari’nin Xani Aşiretinin genetik yapısını taşıması doğal olanıdır.Oradaki halkın genel olarak açık ten ve renkli gözlere sahip olduğuna herhalde itirazımız yoktur.Diyebilirsiniz ki babasının seçtiği eş diğer aşiretlerden olabilir.Evet olabilir.Bu zayıf olasılıktır.Diza Sor bugün Kızıldıze veya Ortadirek Köyü olarak miras kalmıştır.Oradaki halk hala Rüstemin ve onun ocağı üzerine yemin ediyor.Çevre köylerinin halkı Pinyanişin(Planşi)aşiretindendir.Dediğim fiziki ten çoğunluktadır.Şimdi de Onlar Destanı olan Mem û Zin’de Xani’nin kendi sözlerini başvuralım;

 

Ew mû geriya ji zaferanî

 

Teşbîhê bi rengê rûyê Xanî*

 

Bu beyitte Xanî açık bir şekilde de ten rengini belirtmiştir.Bizce artık fazla söze de gerek yoktur.O halde seçilecek ten rengi açık ve gözler de renkli olmalı.Çünkü düşüncemize göre esmer veya koyu esmer,siyah gözler ihtimali zayıftır.

 

Ehmedê Xanî;Mem û Zin(Wergerê tîpên Latînî û Kurdiya xwerû. M.Emin Bozarslan)Weşanên Deng ,Stenbol r.492

 

3- Filozof Xani’nin kendi ifadesiyle on dört (14) yaşından itibaren yazım alemine girmiştir.32 yaşında Nûbara Biçûkan,34 yaşında Aqîdeya Îmanê ve 44 yaşanda da üçünçü öğretmen kimliğiyle doruk noktaya ulaşmıştır.

Kurduğu Medresenin başı(Muradiye veya Şafii Caminin İmamı ) ve İshak Paşa Sarayında(sonra bitirildiğindeki ismidir) Mir Mihemed Pir Bela’nın genel sekreteridir.Yani devrin inançlı aydını ve bürokratıdır.Giyimini ve kendisine dönük bakımının düzgün olaçağı aşikardır.Kurduğu tezi düşündüğümüzde kendinden geçmiş bakışlı olamayacağıdır.Ohalde çok sakin göz,alt ve üst kapakları sarmış olup anlamsız bakışı dinamiğine pek uymaz.

 

4-Babamız ya çok kısa aşk evliliğinden büyük bir kader mahkumudur veya hiç evlenmemiştir.O Kürt halkının geleçeğinin başlığını hazırlamakta ömrünü bize feda etmiştir.O çok çok güçeldir.O sümbül kokulu ,güldür.O bir bülbül,o bir şahindir,bir Teyrê Sîmir kartalıdır. O Rüstem,o Şêxê Sen’an aşığı ve şefkat hazinesi Hz.İsa gibidir.Bazen de Hz.Musa gibi elinde ve koltuğunda on emir benzeri Mem û Zin’i bize yazandır.İşte bütün bu vasıfları genç dinamik çehrede belirtilebilinir.

 

Yazılanlırın hepsi Mem û Zin’in bünyesinde ifade edilmiştir.Tüm ifadeler onundu.Onun bedeninin ürettiği ve anlamlı güzellik sembolüdür.

 

5-Ehmedê Xani’nin genetik soy ağacına ulaşamadık.Dolaysıyla aileden zamanımıza kadar yaşamış,geleneğe sahip çıkıp dedelir filozofumuzun fiziki yapısını anlataçak kimileri yoktur.O halde Xani’nin bilim ailesine başvurmak en sağlıklı olanıdır.Mekan olarak onun medresesindeki varisleri,diğeri de onu bize ulaştıran kitaplarıdır.

 

Filozof Xani’nin Tasarımı adlı kitabımızın kapağındaki resmi daha evvel yıllık takvimlerde kullanılan tablodur ve santaçı kardeşimiz Qulixanê Memed tarafından resmedilmiştir.Edindiğimiz bilgiye göre bu resim A.Jaba’nın Erzurum da Mele Mehmûdê Beyazîdî’nin Xanî’yi tariflediği çehresinin Rusya’da çizilen kurgu resimdir.Mele Mehmûd 19.asır başı ve ortalarında şöhretli bir Kürt alimidir.Xani’nin merdesesinden ilim,irfan görmüş büyüğümüzdür.Îsmaîlê Beyazîdî,Mûradxanê Beyazîdî’den sonra gelen şöhrettir.Takribi bir asır boyunca medresede aktarılan söylencelerde Baba’nın ten,göz,rengi ve giyim kuşam tablosunun en iyi tarif edeceklerin başında Mele Mehmûdê Beyazîdî’yi kabul etmeliyiz.Çünkü o medresede,devamlı olarak O konuşulup anılmaktaydı.Bu satırları yazan olarak Xani’nin yazan olarak Xani’nin medresesi son başkanı Halife Yusuf Topçu’nun talebelerinden Baba’nın bedensel kimliğini çokça dinlemiştim.

 

Bütün bunlar göz önüne alınınca ressam Qulîxanê Memed’in çizimini uygun görmüştük.Bakışı,rengi adeta İtalya’da gördüğüm Hz.İsa’nın tasvirlerinden birine benzetmiştim.Mem û Zin’de ölümü tercih eden Memo’nun yeniden dirilişi için Dadının söylediklerinde Hz.İsa telmihi vardır.

 

6-Bütün seçenekler yan yana konulsa rasyonel davranılmalı.Güzellik alanı geniş olana tarafgir olunmalı.Bu tercih de Yüce Xani’nin felsefesinin kriteridir.Yaşlıdan ziyade genç olana evet denilmeli.Çünkü Xani’nin de tercihi gençlerdir.

Sonuç olarak filozof Xani’nin yazdıklarını,yaşadığı mekanı,sahip olduğu aile kütüğünü ,yaşam ömrünü ve kâbem bildiği oğlu Mem’in unutamayaçağı güzellikte olması,kriterlerine en uygunu bizce işlediğimiz İshak Paşa Sarayı’nın ovaya bakan pencere önünde çizilen resmidir.Takdir sizindir.


Anahtar Kelimeler: XANİNİN FİZİKİ YAPISI ÜZERİNE BİRKAÇ SÖZ
Bu haber toplam 5330 defa okunmuştur
oluş deneyi
Haber Yorumları
Yorum Ekle
7 adet Xanî üzerinde bilimsel eseri olan ve bir çok bilimsel kurumlarda Xanî'nin görüş ve düşüncelerini anlatan kişiye ne ad verilir? elbette xanilog denir.desenler diye ve iş olsun diye yorum yapmak doğrumudur?...
halkın sesi - 2014-12-24 18:43:52
bu xalilog kavramı tamamen sizin uydurmanızdır. xalilog hele bak...
selahaddin - 2014-12-24 12:41:19
 Diğer Haberler
2.ULUSLARARASI EHMED-İ XÂNİ SEMPOZYUMU
Ehmedi Hanî Kültür Derneği Kurban Bayramı nedeniyle bir mesaj yayınladı
EHMEDÊ XANÎ DİYOR Kİ;
Ehmedê Xanî kültür derneği Ramazan Bayramı mesajı
DOĞUBAYAZIT/HAFTANIN NOSTALJİSİ
Yeni Hükümet Konağının Temeli Bu Yıl Atılıyor
EHMEDÊ XANÎ DİYOR Kİ;
EHMEDÊ XANÎ DİYORKİ;
PEYGAMBER HZ.MUSA,FİLOZOF PLATON VE FİLOZOF EHMEDÊ XANÎ
Hz.Musa,Platon ve Ehmedê Xanî’nin Ortak Değerleri
DOĞUBAYAZIT XANÎ-DER BAŞKAN V.ÖMER ATASOY'UN "10 OCAK ÇALIŞAN GAZETECİLER GÜNÜ" MESAJI
XANÎ DİYOR Kİ,BEN KİMİM?...
DOĞUBAYAZIT XANÎ-DER'İN MEVLİD KANDİLİ MESAJI
Sancaktepe Belediyesi ve Ağsender'den Ehmedi Xani Paneli
BUNUN SORUMLUSU KİM?...
İstanbul Ehmedi Xani Ağrı Doğubayazıt Derneği Halise Yemeği
XANİLOG ŞERAFETTİN ERYILMAZ DOĞUBAYAZIT’TA
DOĞUBAYAZIT İSHAKPAŞA SARAYINDA PANEL DÜZENLENDİ
BAKANLAR DOĞUBAYAZIT KÜLTÜR EVİ VE EHMEDÊ XANÎ MÜZESİNİN AÇILIŞINI YAPTI
DOĞUBAYAZIT KÜLTÜR EVİ VE EHMEDÊ XANÎ MÜZESİ YAPIM FİKRİ NASIL OLUŞTU?
 
hür
Yazarlar
Namaz Vakitleri
İmsak
03:30
Güneş
05:18
Öğlen
12:22
İkindi
16:07
Akşam
19:05
Yatsı
20:38
Çok Okunanlar
Finans
İMKB 100
73.798
USD ALIŞ
2.8950
USD SATIŞ
2.9200
EURO ALIŞ
3.2830
EURO SATIŞ
3.3130
POUND ALIŞ
4.5330
POUND SATIŞ
4.6180
ALTIN ALIŞ
105.8100
ALTIN SATIŞ
108.0000
Çok Yorumlananlar
Hava Durumu
Havadurumu
Anket
Doğubayazıt Turizmi Nasıl Görüyorsunuz?
İyi
Çok İyi
Kötü
Sayısal Loto
15.08.2015
Tarihli Çekiliş Sonucu
01 - 04 - 10 - 15 - 16 - 20
Şans Topu
19.08.2015
Tarihli Çekiliş Sonucu
03 - 10 - 15 - 18 - 33 - 13
On Numara
17.08.2015
Tarihli Çekiliş Sonucu
07 - 14 - 16 - 17 - 19 - 24 - 28 - 29 - 31 - 36 - 43 - 49 - 54 - 55 - 56 - 57 - 58 - 60 - 62 - 69 - 72 - 76
Süper Loto
20.08.2015
Tarihli Çekiliş Sonucu
05 - 22 - 35 - 38 - 47 - 53
Hakkımızda | Künye | Reklam | İletişim | RSS
Bu sitede yayınlanan tüm materyalin her hakkı saklıdır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz.
Yazılım: Haber Sitesi Kur